Rozwój innowacyjnej gospodarki opartej na wiedzy wymaga tworzenia systemowych rozwiązań oraz narzędzi zachęcających do współpracy ośrodki wiedzy z sektora B+R i przedsiębiorców MŚP. Niski stopień powiązań nauki z gospodarką, w opinii ekspertów, hamuje innowacyjny rozwój regionów i krajów. Instrumentem pozwalającym na zwiększenie transferu wiedzy i technologii oraz umocnienie powiązań między sferą badawczo-naukową a przedsiębiorstwami jest voucher wiedzy.

Jako instrument stymulujący rozwój innowacyjnej gospodarki został on z powodzeniem wprowadzony w Holandii. Koncepcja vouchera wiedzy (vouchera innowacyjnego) została opracowana w ramach programu gospodarczego rządu holenderskiego, który zdecydował o budowie przewagi konkurencyjnej niderlandzkiej gospodarki w oparciu o innowacje.Instrument ten wprowadziło Ministerstwo Spraw Ekonomicznych w 2005r. w celu wspierania przedsiębiorczości i innowacyjności firm z sektora MŚP. Vouchery innowacyjne mają formę bonu, przy pomocy którego niderlandzkie firmy z sektora MŚP mogą dokonywać tzw. „zakupu wiedzy" w publicznych lub prywatnych ośrodkach naukowo-badawczych. Zadaniem voucherów jest stymulowanie przedsiębiorstw do korzystania z osiągnięć naukowych, które do tej pory nie były wykorzystywane, a które mogą pomóc firmom w modernizacji i wykorzystaniu innowacyjnych rozwiązań. Od 2008r. Ministerstwo rozszerzyło zasięg obowiązywania voucherów na firmy m.in. z sektora usług, sektora rolniczego oraz rybołówstwa. Przedsiębiorstwa mogą także od 2008r. używać voucherów do finansowania projektów w obszarze ICT oraz zrównoważonej produkcji, a także jednorazowo w procedurze patentowej.

Programem wspierającym innowacyjność przedsiębiorstw, w ramach którego przyznawane są vouchery, zarządza Senter Novem - agencja niderlandzkiego Ministerstwa Spraw Ekonomicznych, zajmująca się koordynacją transferu wiedzy do przedsiębiorstw. Do jej zadań należą przede wszystkim: doradztwo, udzielanie subsydiów i informacji oraz nawiązywanie kontaktów z instytucjami zainteresowanymi współpracą. Ministerstwo Spraw Ekonomicznych udostępnia vouchery o całkowitej wartości przekraczającej 22 mln euro. Są one dostępne w dwóch rodzajach: „małe" vouchery o wartości powyżej 2000 euro, umożliwiające firmom skorzystanie z usług wybranych przez nie placówek badawczych oraz „duże" vouchery o wartości powyżej 7000 euro. W przypadku „dużych" voucherów konieczny jest wkład własny w firmy wysokości 1/3 wartości vouchera (rząd subsydiuje jedynie 5000 euro). O tego rodzaju voucher przedsiębiorstwo może ubiegać się raz do roku. Zarówno duże, jak i małe vouchery ważne są przez 12 miesięcy. Badania finansowane przy ich użyciu muszą być związane z innowacją produktu, procesu produkcyjnego lub usługi.Dzięki dostępności voucherów MŚP mogą lepiej korzystać z osiągnięć nauki. Usprawniły one także transfer wiedzy i innowacji do przedsiębiorstw, co poprawiło stopień wykorzystania innowacyjnych i technologicznie nowych rozwiązań we wprowadzanych na rynek produktach i usługach. Przedsiębiorcy wykorzystali vouchery m.in. do testowania produktów i materiałów, przeprowadzania eksperymentów i testowania konkretnych modeli.

Koncepcja voucherów wiedzy realizowana jest także w projekcie Implementacja europejskiego systemu vouchera wiedzy (Implementation of a Transeuropean Knowledge Voucher System). Liderem projektu, który potrwa do 2011r., jest Prowincja Północna Brabancja, a w skład konsorcjum - obok regionów z m.in. Holandii, Hiszpanii, Włoch, Francji, Niemiec i Finlandii - wchodzi także Województwo Wielkopolskie.

Celem projektu jest stworzenie europejskiego systemu vouchera wiedzy, który umożliwi nawiązywanie współpracy oraz zainicjowanie pierwszych wspólnych projektów między małymi i średnimi przedsiębiorstwami z jednego regionu, a instytucjami naukowymi z innego regionu. System taki powstanie w oparciu o doświadczenia regionów, na terenie których tego typu rozwiązania zostały już wprowadzone. Projekt pilotażowy ma przygotować podstawy do uruchomienia voucherów w wymiarze całej Unii Europejskiej. Przede wszystkim jednak ma on dostarczyć regionom skuteczne narzędzie do inicjowania współpracy między sektorami biznesu i nauki, co przyczyni się do podnoszenia innowacyjności i przyśpieszy transfer wiedzy. Voucher wiedzy będzie kuponem, który uprawnia MŚP do wykupienia w instytucji naukowej konsultacji, bądź zlecenia badania o określonej wartości. Partnerzy mają nadzieję, że dzięki doświadczeniom zebranym w czasie realizacji pilotażowego systemu vouchera wiedzy, uda się w przyszłości stworzyć system działający na terenie całej Unii Europejskiej.

Działania podejmowane w projekcie podzielone zostały na zadania:

• zebranie ogólnych informacji nt. już funkcjonujących systemów voucherów wiedzy w celu oceny, które z nich mogą być najbardziej użyteczne przy tworzeniu systemu europejskiego,

• stworzenie specyfikacji dotyczącej optymalnych wymagań dla funkcjonowania europejskiego systemu vouchera wiedzy, tak, aby mógł on zostać zaimplementowany we wszystkich uczestniczących regionach (musi ona brać pod uwagę specyfikę już istniejących systemów oraz zróżnicowanie regionów pod względem gospodarczym i społecznym),

• stworzenie odpowiednich narzędzi dla MŚP oraz instytucji naukowych w celu zachęcenia ich od korzystania z systemu vouchera wiedzy,

• uruchomienie pilotażowego systemu vouchera wiedzy na podstawie wcześniej zebranych informacji w partnerskich regionach (system opierać się będzie na faktycznych potrzebach MŚP i możliwościach instytucji naukowych),

• stworzenie sprawnego systemu oceny skuteczności wdrożonego projektu pilotażowego,

• wypracowanie najskuteczniejszej formy europejskiego systemu voucherów wiedzy poprzez stały monitoring i ewaluację systemu pilotażu (na podstawie zebranych doświadczeń stworzona będzie publikacja, w której znajdą się rekomendacje dla Unii Europejskiej),

• prowadzenie działań promocyjnych w celu rozpowszechniania idei vouchera wiedzy w regionach partnerskich oraz w całej Unii Europejskiej.

Projekt finansowany jest przez Komisję Europejską w ramach 7 Programu Ramowego (SP4- Capacities). Całkowite dofinansowanie wynosi ponad 800 tys. euro. Budżet Województwa Wielkopolskiego przekracza ponad 68 tys. euro.

Opracowanie: Robert Krupowicz